Sức khỏe tổng quát

Bảng chỉ số tiểu đường và những thực phẩm bạn nên ăn hoặc tránh

📰 Đọc bài này trong: 7 Phút

Bài báo này cung cấp thông tin về bảng chỉ số tiểu đường, một công cụ đo lường mức độ ảnh hưởng của thực phẩm đến lượng đường trong máu của người bị tiểu đường. Bài báo cũng giới thiệu những thực phẩm tốt và xấu cho người bị tiểu đường, cũng như những lời khuyên về cách lựa chọn và sử dụng thực phẩm một cách hợp lý để kiểm soát bệnh tiểu đường.

Giới thiệu

Tiểu đường là một căn bệnh mạn tính, do cơ thể không thể sản xuất hoặc sử dụng insulin một cách hiệu quả, dẫn đến tình trạng tăng đường huyết. Tiểu đường có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, như mù lòa, suy thận, đột quỵ, hoặc tổn thương thần kinh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong trên thế giới, với khoảng 1,6 triệu ca tử vong mỗi năm.

Chế độ ăn uống là một yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị tiểu đường. Người bị tiểu đường cần chú ý đến lượng và loại thực phẩm mà họ ăn, để duy trì một cân nặng khỏe mạnh và kiểm soát lượng đường trong máu. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách lựa chọn và sử dụng thực phẩm một cách hợp lý cho người bị tiểu đường. Bài báo này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bảng chỉ số tiểu đường, một công cụ đo lường mức độ ảnh hưởng của thực phẩm đến lượng đường trong máu của người bị tiểu đường. Bài báo cũng sẽ giới thiệu những thực phẩm bạn nên ăn hoặc tránh khi bị tiểu đường, cũng như những lời khuyên về cách ăn uống một cách khoa học và an toàn.

Bảng chỉ số tiểu đường và những thực phẩm bạn nên ăn hoặc tránh

Nội dung chính

Bảng chỉ số tiểu đường là gì?

Bảng chỉ số tiểu đường (glycemic index – GI) là một hệ thống xếp hạng thực phẩm dựa trên mức độ tăng đường huyết sau khi ăn. Thực phẩm có chỉ số tiểu đường cao là những thực phẩm khiến lượng đường trong máu tăng nhanh và mạnh, trong khi thực phẩm có chỉ số tiểu đường thấp là những thực phẩm khiến lượng đường trong máu tăng chậm và nhẹ.

Bảng chỉ số tiểu đường được chia thành ba nhóm:

  • Thực phẩm có chỉ số tiểu đường cao (trên 70): bánh mì trắng, bánh ngọt, bắp, khoai tây, gạo trắng, mật ong, nước ngọt, trái cây chín, nước ép trái cây…
  • Thực phẩm có chỉ số tiểu đường trung bình (từ 56 đến 69): bánh mì nguyên cám, bánh quy, bánh mỳ, bánh pizza, gạo nâu, mì, sữa, trái cây tươi, đậu…
  • Thực phẩm có chỉ số tiểu đường thấp (dưới 55): rau xanh, hạt, hạt giống, đậu phộng, đậu nành, sữa chua, trứng, thịt, cá, pho mát…

Bảng chỉ số tiểu đường có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố, như cách chế biến, kết hợp với thực phẩm khác, lượng thực phẩm ăn, hoặc tình trạng sức khỏe của người ăn. Do đó, bảng chỉ số tiểu đường chỉ là một công cụ tham khảo, không phải là một quy tắc bắt buộc.

Để có được bảng chỉ số tiểu đường, người bệnh cần phải đo đường huyết thường xuyên bằng máy đo đường huyết tại nhà hoặc tại cơ sở y tế. Máy đo đường huyết là thiết bị nhỏ gọn, dễ sử dụng, chỉ cần lấy một giọt máu từ ngón tay hoặc một bộ phận khác của cơ thể, và cho kết quả trong vòng vài giây. Kết quả đường huyết được thể hiện bằng đơn vị mg/dL (miligram trên decilit) hoặc mmol/L (milimol trên lit). Có thể dùng bảng chuyển đổi sau để đổi từ đơn vị này sang đơn vị khác:

mg/dL mmol/L
18 1
36 2
54 3
72 4
90 5
108 6
126 7
144 8
162 9
180 10

Cách tính đơn giản là nhân hoặc chia cho 18. Ví dụ, nếu đường huyết là 90 mg/dL, thì chia cho 18 sẽ được 5 mmol/L. Ngược lại, nếu đường huyết là 8 mmol/L, thì nhân cho 18 sẽ được 144 mg/dL.

Sau khi có kết quả đường huyết, người bệnh cần ghi lại vào bảng chỉ số tiểu đường, cùng với thời gian đo, lượng insulin hoặc thuốc uống, và các yếu tố khác có ảnh hưởng đến đường huyết, như bữa ăn, tập thể dục, stress, bệnh tật, hoặc kinh nguyệt. Bảng chỉ số tiểu đường có thể được in ra từ máy tính, hoặc viết tay trên giấy, hoặc lưu trữ trên điện thoại thông minh. Một ví dụ của bảng chỉ số tiểu đường như sau:

Thời gian Đường huyết (mg/dL) Insulin (UI) Thuốc Bữa ăn Tập thể dục Ghi chú
6:00 120 10 Metformin Không Không Thức dậy
7:00 140 15 Không Không Ăn sáng
9:00 160 Không Không Không Đi bộ
12:00 130 12 Không Không Ăn trưa
15:00 150 Không Không Không Đạp xe
18:00 110 10 Không Không Ăn tối
21:00 100 8 Không Không Không Đi ngủ

Bảng chỉ số tiểu đường giúp người bệnh theo dõi được sự biến động của đường huyết trong ngày, và nhận thấy được các yếu tố nào làm tăng hoặc giảm đường huyết. Từ đó, người bệnh có thể điều chỉnh được lượng insulin, liều thuốc, chế độ ăn uống, và hoạt động thể chất cho phù hợp. Bảng chỉ số tiểu đường cũng là tài liệu quan trọng để bác sĩ đánh giá được hiệu quả điều trị, và đưa ra các khuyến nghị cho người bệnh.

Tuy nhiên, bảng chỉ số tiểu đường chỉ là một công cụ hỗ trợ, không thể thay thế cho việc khám bệnh và xét nghiệm định kỳ tại cơ sở y tế. Người bệnh cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ, và báo cáo ngay nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào.

Tại sao bảng chỉ số tiểu đường quan trọng cho người bị tiểu đường?

Bảng chỉ số tiểu đường quan trọng cho người bị tiểu đường vì nó giúp họ lựa chọn những thực phẩm có thể kiểm soát lượng đường trong máu một cách tốt nhất. Người bị tiểu đường cần tránh ăn những thực phẩm có chỉ số tiểu đường cao, vì chúng có thể gây ra sự biến động lớn của lượng đường trong máu, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, như hôn mê đường huyết, suy tim, hoặc đột quỵ. Ngược lại, người bị tiểu đường nên ăn nhiều những thực phẩm có chỉ số tiểu đường thấp, vì chúng có thể giúp duy trì một mức đường huyết ổn định, cải thiện chức năng insulin, và giảm nguy cơ các bệnh tim mạch.

Bên cạnh bảng chỉ số tiểu đường, người bị tiểu đường cũng cần chú ý đến lượng carbohydrate mà họ ăn mỗi ngày, vì carbohydrate là thành phần chính ảnh hưởng đến lượng đường trong máu. Một khái niệm liên quan đến bảng chỉ số tiểu đường và lượng carbohydrate là lượng carbohydrate tiểu đường (glycemic load – GL), được tính bằng cách nhân chỉ số tiểu đường với lượng carbohydrate trong một khẩu phần thực phẩm. Lượng carbohydrate tiểu đường cho biết mức độ tác động của một khẩu phần thực phẩm đến lượng đường trong máu, càng thấp càng tốt. Một số nghiên cứu cho thấy việc theo dõi và giảm lượng carbohydrate tiểu đường có thể giúp người bị tiểu đường kiểm soát bệnh tốt hơn .

Những thực phẩm bạn nên ăn hoặc tránh khi bị tiểu đường

Dựa trên bảng chỉ số tiểu đường và lượng carbohydrate tiểu đường, bạn có thể lựa chọn những thực phẩm tốt và xấu cho người bị tiểu đường. Sau đây là một số gợi ý về những thực phẩm bạn nên ăn hoặc tránh khi bị tiểu đường:

  • Những thực phẩm bạn nên ăn: Những thực phẩm có chỉ số tiểu đường thấp hoặc trung bình, và có chứa nhiều chất xơ, protein, và chất béo lành mạnh. Những thực phẩm này có thể giúp bạn cảm thấy no lâu, giảm lượng đường trong máu, và cải thiện chức năng insulin. Một số ví dụ về những thực phẩm này là: rau xanh, hạt, hạt giống, đậu phộng, đậu nành, sữa chua, trứng, thịt, cá, pho mát, quả bơ, quả óc chó, quả dừa, quả oliu, dầu oliu, dầu dừa…
  • Những thực phẩm bạn nên tránh: Những thực phẩm có chỉ số tiểu đường cao, và có chứa nhiều đường, tinh bột, hoặc chất béo xấu. Những thực phẩm này có thể gây ra sự tăng đột biến của lượng đường trong máu, và làm tăng nguy cơ béo phì, cao huyết áp, hoặc mỡ máu. Một số ví dụ về những thực phẩm này là: bánh mì trắng, bánh ngọt, bắp, khoai tây, gạo trắng, mật ong, nước ngọt, trái cây chín, nước ép trái cây, bơ, mỡ, dầu chiên, thịt xông khói, thịt ba chỉ, thịt đông, kem, bánh kẹo, sô cô la…
  • Những thực phẩm bạn nên ăn vừa phải: Những thực phẩm có chỉ số tiểu đường trung bình, và có chứa một lượng vừa phải của carbohydrate, đường, hoặc chất béo. Những thực phẩm này có thể cung cấp năng lượng và dinh dưỡng cho cơ thể, nhưng cũng cần phải kiểm soát lượng ăn để không gây ra sự biến động của lượng đường trong máu. Một số ví dụ về những thực phẩm này là: bánh mì nguyên cám, bánh quy, bánh mỳ, bánh pizza, gạo nâu, mì, sữa, trái cây tươi, đậu, khoai lang, cà rốt, bí đỏ, chuối, nho, cam, táo, dưa hấu…
  • Uống nhiều nước, ít nhất 2 lít mỗi ngày, và tránh uống các loại nước có chứa đường, cồn, hoặc caffeine. Nước là thức uống tốt nhất cho người bị tiểu đường, vì nó không có calo, không tăng đường huyết, và cũng giúp thanh lọc cơ thể. Bạn cũng có thể uống nước chanh, nước dừa, nước lọc, hoặc trà thảo mộc, nhưng hạn chế sử dụng đường hoặc mật ong để ngọt.

Ngoài ra, bạn cũng nên hạn chế ăn những thực phẩm có chứa nhiều muối, nước mắm, nước tương, hoặc các gia vị khác, vì chúng có thể gây ra tăng huyết áp, một yếu tố nguy cơ cho các bệnh tim mạch.

Kết luận

Bảng chỉ số tiểu đường là một công cụ hữu ích để giúp người bị tiểu đường lựa chọn và sử dụng thực phẩm một cách hợp lý. Bằng cách ăn nhiều những thực phẩm có chỉ số tiểu đường thấp, tránh những thực phẩm có chỉ số tiểu đường cao, và ăn vừa phải những thực phẩm có chỉ số tiểu đường trung bình, bạn có thể kiểm soát lượng đường trong máu, cải thiện sức khỏe, và giảm nguy cơ các biến chứng của tiểu đường. Bạn cũng nên uống nhiều nước, và tránh uống các loại nước có chứa đường, cồn, hoặc caffeine. Hãy nhớ rằng, bảng chỉ số tiểu đường chỉ là một tham khảo, không phải là một quy tắc bắt buộc. Bạn cần phải tùy biến theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe của bản thân, và cũng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi áp dụng bảng chỉ số tiểu đường vào chế độ ăn uống của mình.

Bạn cũng có thể thích..