Dinh dưỡng và chế độ ăn Sức khỏe tổng quát

Bổ sung sắt cho mọi lứa tuổi: Lý do, cách thức và lợi ích

📰 Đọc bài này trong: 6 Phút

Sắt là một khoáng chất thiết yếu cho cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất hồng cầu, vận chuyển oxy và duy trì hệ miễn dịch. Tuy nhiên, nhiều người bị thiếu sắt do chế độ ăn uống không cân bằng, bệnh lý hoặc tình trạng sinh lý đặc biệt. Thiếu sắt có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như mệt mỏi, da xanh xao, tóc rụng, móng tay yếu, nứt nẻ và nhiễm trùng. Thiếu sắt cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em và thai nhi. Vì vậy, bổ sung sắt là một việc làm cần thiết cho mọi lứa tuổi, nhất là cho những người có nguy cơ cao bị thiếu sắt như bà bầu, trẻ em và người lớn.

Bổ sung sắt cho mọi lứa tuổi: Lý do, cách thức và lợi ích

Lý do cần bổ sung sắt

Sắt là một thành phần không thể thiếu của hemoglobin, một loại protein trong hồng cầu có chức năng vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan khác trong cơ thể. Sắt cũng là một phần của myoglobin, một loại protein trong cơ bắp có chức năng lưu trữ oxy. Ngoài ra, sắt còn tham gia vào quá trình tạo ra năng lượng cho các tế bào và hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại các tác nhân gây bệnh.

Cơ thể không thể tự sản xuất sắt, mà phải nhận từ các nguồn thực phẩm hoặc thuốc bổ. Một số thực phẩm giàu sắt là thịt đỏ, gan, huyết, cá biển, trứng, đậu, rau xanh và ngũ cốc được bổ sung sắt. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể đảm bảo được lượng sắt cần thiết cho cơ thể từ chế độ ăn uống hàng ngày. Một số nguyên nhân dẫn đến thiếu sắt là:

  • Chế độ ăn uống không đủ sắt hoặc không hấp thu được sắt hiệu quả. Đây là trường hợp thường gặp ở những người ăn chay hoặc kiêng ăn thịt. Ngoài ra, một số chất trong thực phẩm như canxi, phốt pho, tanin (trong trà và cà phê) và axit phytic (trong ngũ cốc và hạt) có thể gây ức chế hấp thu sắt.
  • Mất máu do kinh nguyệt quá nhiều hoặc kéo dài, chấn thương, phẫu thuật, viêm loét dạ dày hoặc ung thư. Mỗi giọt máu mất đi là một lượng sắt bị mất đi.
  • Nhu cầu sắt tăng cao do tình trạng sinh lý đặc biệt như mang thai, cho con bú, đang trong giai đoạn phát triển của trẻ em và thanh thiếu niên. Khi mang thai, nhu cầu sắt của bà bầu tăng gấp đôi do cần cung cấp sắt cho thai nhi và nhau. Khi cho con bú, bà mẹ cũng cần bổ sung sắt để duy trì lượng sữa và chất lượng sữa. Khi trẻ em và thanh thiếu niên đang phát triển, họ cũng cần nhiều sắt để tạo ra hồng cầu và cơ bắp.
  • Bệnh lý gây suy giảm chức năng tạo máu của xương hoặc hấp thu sắt của ruột. Đây là trường hợp hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể do di truyền, nhiễm trùng, dùng thuốc hoặc phơi nhiễm chất độc.

Cách thức bổ sung sắt

Bổ sung sắt có thể được thực hiện bằng hai cách: bổ sung từ thực phẩm hoặc bổ sung từ thuốc. Cách thức bổ sung sắt phụ thuộc vào mức độ thiếu sắt, tình trạng sức khỏe và khả năng tiếp nhận của mỗi người.

Bổ sung sắt từ thực phẩm

Bổ sung sắt từ thực phẩm là cách thức tự nhiên và an toàn nhất để duy trì lượng sắt cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, không phải loại sắt nào cũng được hấp thu dễ dàng và hiệu quả bởi cơ thể. Có hai loại sắt trong thực phẩm là sắt heme và sắt không heme.

  • Sắt heme là loại sắt có trong các sản phẩm động vật như thịt, cá, trứng và gan. Sắt heme có khả năng hấp thu cao, khoảng 15-35%. Sắt heme không bị ảnh hưởng bởi các chất ức chế hấp thu sắt trong thực phẩm khác.
  • Sắt không heme là loại sắt có trong các sản phẩm thực vật như rau xanh, đậu, ngũ cốc và hoa quả. Sắt không heme có khả năng hấp thu thấp, khoảng 2-20%. Sắt không heme dễ bị ảnh hưởng bởi các chất ức chế hấp thu sắt trong thực phẩm khác.

Để tăng hiệu quả bổ sung sắt từ thực phẩm, bạn nên:

  • Chọn những loại thực phẩm giàu sắt heme, như thịt đỏ, gan, cá biển và trứng. Bạn nên ăn ít nhất 80-100g thịt hoặc cá mỗi ngày.
  • Kết hợp những loại thực phẩm giàu sắt không heme với những loại thực phẩm giàu vitamin C, như cam, chanh, dâu, kiwi và rau cải. Vitamin C giúp tăng khả năng hấp thu sắt không heme lên gấp 2-6 lần.
  • Hạn chế những loại thực phẩm có chứa các chất ức chế hấp thu sắt, như canxi, phốt pho, tanin và axit phytic. Bạn nên tránh uống sữa, phô mai, đồ uống có ga, trà và cà phê khi ăn các loại thực phẩm giàu sắt hoặc uống thuốc bổ sắt. Bạn nên uống các loại đồ uống này sau khi ăn ít nhất một giờ.

Bổ sung sắt từ thuốc

Bổ sung sắt từ thuốc là cách thức được chỉ định bởi bác sĩ khi bạn bị thiếu sắt nặng hoặc không thể bổ sung sắt từ thực phẩm hiệu quả. Thuốc bổ sắt có thể dạng viên, siro, hoặc tiêm. Thuốc bổ sắt có chứa sắt hợp chất với các chất khác như gluconate, sulfate, fumarate, hoặc succinate. Mỗi loại thuốc có hàm lượng sắt khác nhau, do đó bạn nên tuân theo liều lượng và thời gian sử dụng do bác sĩ kê đơn.

Để tăng hiệu quả bổ sung sắt từ thuốc, bạn nên:

  • Uống thuốc bổ sắt trước bữa ăn ít nhất một giờ, hoặc sau bữa ăn hai giờ. Điều này giúp tránh các tác dụng phụ như buồn nôn, đầy hơi, hoặc táo bón.
  • Uống thuốc bổ sắt với nước hoặc nước cam. Không nên uống thuốc bổ sắt với sữa, trà, cà phê, hoặc đồ uống có ga, vì chúng có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt của cơ thể.
  • Theo dõi mức độ sắt trong máu bằng cách làm xét nghiệm theo định kỳ do bác sĩ chỉ định. Điều này giúp kiểm tra hiệu quả của thuốc và điều chỉnh liều lượng phù hợp.
  • Thông báo cho bác sĩ nếu bạn có bất kỳ tác dụng phụ nào khi dùng thuốc bổ sắt, như đau bụng, tiêu chảy, nổi mẩn, ngứa, hoặc khó thở. Bác sĩ có thể đổi loại thuốc hoặc giảm liều lượng cho bạn.

Lợi ích của việc bổ sung sắt

Bổ sung sắt có nhiều lợi ích cho sức khỏe và nhan sắc của bạn. Bạn có thể cảm nhận được những lợi ích sau khi bổ sung sắt:

  • Cải thiện tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Thiếu máu là tình trạng máu không đủ hồng cầu để vận chuyển oxy cho cơ thể. Thiếu máu có thể gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, da xanh xao, tim đập nhanh, khó thở, và chóng mặt. Bổ sung sắt giúp tăng sản xuất hồng cầu và cải thiện chức năng vận chuyển oxy của máu.
  • Tăng cường hệ miễn dịch và khả năng chống nhiễm trùng. Sắt là một yếu tố quan trọng trong việc tạo ra các tế bào miễn dịch như lymphocyte và macrophage. Các tế bào miễn dịch có chức năng phát hiện và tiêu diệt các vi khuẩn, virus, và các tác nhân gây bệnh khác. Bổ sung sắt giúp tăng cường hệ miễn dịch và khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể.
  • Nâng cao năng lực học tập và làm việc. Sắt là một yếu tố cần thiết cho quá trình tạo ra năng lượng cho các tế bào, đặc biệt là các tế bào thần kinh. Sắt cũng tham gia vào việc sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin, và noradrenaline. Các chất này có ảnh hưởng đến trạng thái cảm xúc, sự chú ý, trí nhớ, và khả năng giải quyết vấn đề. Bổ sung sắt giúp cải thiện năng lực học tập và làm việc của bạn.
  • Đẹp da, tóc, và móng. Sắt là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự khỏe mạnh của da, tóc, và móng. Sắt giúp cung cấp oxy và dinh dưỡng cho các tế bào da, kích thích sản xuất collagen và elastin, hai loại protein giúp da săn chắc và đàn hồi. Sắt cũng giúp ngăn ngừa tóc rụng, gãy, và khô xơ, bằng cách tăng cường tuần hoàn máu đến da đầu và nuôi dưỡng nang tóc. Sắt cũng giúp móng tay chắc khỏe và không bị nứt nẻ.

Bổ sung sắt là một việc làm có lợi cho sức khỏe và nhan sắc của bạn. Tuy nhiên, bạn cũng không nên bổ sung sắt quá mức, vì điều này có thể gây ra các tác dụng phụ như tiêu chảy, buồn nôn, đau bụng, hoặc ngộ độc sắt. Bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi bổ sung sắt, để biết được mức độ thiếu sắt của mình và lựa chọn cách thức bổ sung sắt phù hợp nhất.

Kết luận

Bổ sung sắt là một việc làm cần thiết cho mọi lứa tuổi, nhất là cho những người có nguy cơ cao bị thiếu sắt như bà bầu, trẻ em và người lớn. Bổ sung sắt có thể giúp cải thiện tình trạng thiếu máu, tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao năng lực học tập và làm việc, và đẹp da, tóc, và móng. Bạn có thể bổ sung sắt từ thực phẩm hoặc từ thuốc, tùy theo mức độ thiếu sắt và khả năng tiếp nhận của bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi bổ sung sắt, để biết được liều lượng và thời gian sử dụng phù hợp.

Bạn cũng có thể thích..