Sức khỏe tổng quát Dinh dưỡng và chế độ ăn

Chế độ ăn cho người tiểu đường: Nên ăn gì và kiêng gì để sống khỏe?

📰 Đọc bài này trong: 9 Phút

Người tiểu đường là những người có lượng đường trong máu cao hơn bình thường do cơ thể không thể sản xuất hoặc sử dụng insulin hiệu quả. Insulin là một loại hormone giúp cơ thể chuyển hóa glucose (đường) từ thức ăn thành năng lượng. Khi cơ thể không có đủ insulin hoặc không phản ứng với insulin, glucose sẽ tích tụ trong máu, gây ra các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.

Chế độ ăn là một trong những yếu tố quan trọng để kiểm soát lượng đường trong máu của người tiểu đường. Người tiểu đường cần chú ý đến loại thức ăn, lượng thức ăn, và thời gian ăn để duy trì một mức đường trong máu ổn định và phù hợp với mục tiêu điều trị. Bài viết này sẽ giới thiệu cho bạn những thực phẩm nên ăn và nên kiêng khi bạn bị tiểu đường, cũng như một số lời khuyên về cách lập kế hoạch chế độ ăn hợp lý.

Chế độ ăn cho người tiểu đường: Nên ăn gì và kiêng gì để sống khỏe?

Giới thiệu

Tiểu đường là một căn bệnh mãn tính, không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát và ngăn ngừa các biến chứng nếu được chăm sóc và điều trị kịp thời. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 422 triệu người trên thế giới bị tiểu đường vào năm 2014, và con số này dự kiến sẽ tăng lên trong những năm tới. Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, có khoảng 5 triệu người bị tiểu đường vào năm 2019, chiếm khoảng 5,4% dân số. Tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong và tàn tật trên thế giới.

Tiểu đường có hai loại chính là tiểu đường loại 1 và tiểu đường loại 2. Tiểu đường loại 1 là khi cơ thể không sản xuất được insulin hoặc sản xuất rất ít insulin do tế bào beta trong tụy bị hủy hoại. Người bị tiểu đường loại 1 phải tiêm insulin hàng ngày để duy trì mức đường trong máu. Tiểu đường loại 2 là khi cơ thể không sử dụng được insulin hiệu quả do sự suy giảm của tế bào beta hoặc sự kháng insulin của các mô. Người bị tiểu đường loại 2 có thể điều trị bằng thuốc uống hoặc tiêm insulin. Tiểu đường loại 2 chiếm khoảng 90% số ca tiểu đường trên thế giới.

Ngoài hai loại tiểu đường chính, còn có một số loại tiểu đường khác, như tiểu đường thai kỳ (khi phụ nữ mang thai có lượng đường trong máu cao hơn bình thường), tiểu đường do di truyền (khi có một đột biến gen gây ra sự rối loạn của insulin), tiểu đường do tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý khác (như ung thư tụy, viêm tụy cấp, suy giáp…).

Người bị tiểu đường có nguy cơ cao bị các biến chứng nghiêm trọng, như bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận, mù lòa, loét chân, cắt chân… Những biến chứng này có thể gây ra tử vong hoặc tàn tật nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Theo WHO, tiểu đường là nguyên nhân gây ra khoảng 1,6 triệu ca tử vong trên thế giới vào năm 2016.

Một trong những cách để ngăn ngừa và kiểm soát tiểu đường là duy trì một chế độ ăn lành mạnh. Chế độ ăn lành mạnh sẽ giúp người bị tiểu đường cân bằng lượng đường trong máu, giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, và giảm nguy cơ các biến chứng. Chế độ ăn lành mạnh cho người bị tiểu đường không quá khó thực hiện, chỉ cần chú ý đến những điểm sau:

  • Chọn những thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít chất béo, và có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình.
  • Hạn chế hoặc tránh những thực phẩm có lượng carbohydrate cao, chất béo bão hòa cao, và chỉ số đường huyết cao.
  • Ăn đa dạng các loại thực phẩm, bao gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và hạt giống, thịt magrô, cá béo, sữa và sản phẩm từ sữa không ngọt hoặc ít ngọt…
  • Ăn đúng lượng và đúng giờ, không bỏ bữa hoặc ăn quá nhiều một lúc.
  • Uống nhiều nước lọc, trà không đường, hoặc nước ép trái cây tươi không đường. Tránh hoặc hạn chế uống nước ngọt, nước ép trái cây có đường, nước giải khát có ga…
  • Lập kế hoạch chế độ ăn theo sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Theo dõi lượng đường trong máu và điều chỉnh chế độ ăn theo kết quả.

Trong phần tiếp theo của bài viết, tôi sẽ cụ thể hơn về những thực phẩm nên ăn và nên kiêng khi bạn bị tiểu đường. Tôi hy vọng bạn sẽ tìm được những thông tin hữu ích từ bài viết này.

Những thực phẩm nên ăn khi bị tiểu đường

Người tiểu đường nên chọn những thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít chất béo, và có chỉ số đường huyết (glycemic index) thấp hoặc trung bình. Chỉ số đường huyết là một chỉ số cho biết mức độ tác động của một loại thực phẩm lên lượng đường trong máu sau khi ăn. Những thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình sẽ giúp cơ thể duy trì một mức đường trong máu ổn định và tránh những biến động quá cao hoặc quá thấp. Một số ví dụ về những thực phẩm nên ăn khi bị tiểu đường là:

  • Các loại rau xanh, rau củ quả không tinh bột, như cải xanh, rau diếp, rau muống, cà chua, dưa chuột, cà rốt, nấm, hành tây, tỏi… Những loại rau này có chứa nhiều vitamin, khoáng chất, chất xơ, và chất chống oxy hóa, giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hệ tiêu hóa, và hệ miễn dịch. Ngoài ra, những loại rau này cũng có lượng calo và carbohydrate rất thấp, không gây tăng đường trong máu.
  • Các loại hạt và hạt giống, như hạt điều, hạt óc chó, hạt dẻ cười, hạt hướng dương, hạt chia, hạt é… Những loại hạt này có chứa nhiều protein, chất béo không no (omega-3), chất xơ, và các vi chất dinh dưỡng như magie, kẽm, selen… Những thành phần này có lợi cho sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng não, và giảm viêm. Tuy nhiên, những loại hạt này cũng có lượng calo khá cao, nên người tiểu đường chỉ nên ăn vừa phải, khoảng 28-30 gram mỗi ngày.
  • Các loại trái cây tươi, như táo, lê, cam, quýt, dưa hấu, dưa lưới, dâu tây, việt quất… Những loại trái cây này có chứa nhiều vitamin, khoáng chất, chất xơ, và chất chống oxy hóa, giúp bổ sung dinh dưỡng và tăng cường sức đề kháng. Ngoài ra, những loại trái cây này cũng có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình, không gây tăng đường trong máu nhiều. Tuy nhiên, người tiểu đường cũng không nên ăn quá nhiều trái cây một lúc, mà nên phân bổ trong ngày và kết hợp với các loại thực phẩm khác để cân bằng lượng carbohydrate.
  • Các loại thịt magrô (thịt ít mỡ), như thịt gà, thịt bò, thịt lợn… Những loại thịt này có chứa nhiều protein, sắt, kẽm, và vitamin B, giúp cung cấp năng lượng và duy trì cơ bắp. Ngoài ra, những loại thịt này cũng có lượng carbohydrate rất thấp, không ảnh hưởng đến lượng đường trong máu. Tuy nhiên, người tiểu đường cần chọn những phần thịt không có mỡ hoặc gỡ bỏ mỡ trước khi chế biến, để giảm lượng chất béo bão hòa và cholesterol.
  • Các loại cá béo, như cá hồi, cá thu, cá ngừ… Những loại cá này có chứa nhiều protein và chất béo không no (omega-3), giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch, giảm viêm, và cải thiện chức năng não. Ngoài ra, những loại cá này cũng có lượng carbohydrate rất thấp, không gây tăng đường trong máu. Người tiểu đường nên ăn ít nhất hai khẩu phần cá béo mỗi tuần để hưởng lợi từ những chất dinh dưỡng quý giá này.
  • Các loại sữa và sản phẩm từ sữa không ngọt hoặc ít ngọt, như sữa tươi không đường, sữa chua không đường hoặc ít đường… Những sản phẩm này có chứa nhiều canxi, protein, và vitamin D, giúp tăng cường sức khỏe xương khớp và hệ miễn dịch. Ngoài ra, những sản phẩm này cũng có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình, không gây tăng đường trong máu nhiều. Người tiểu đường nên ăn khoảng hai khẩu phần sữa hoặc sản phẩm từ sữa mỗi ngày để bổ sung canxi và các chất dinh dưỡng khác.

Những thực phẩm nên kiêng khi bị tiểu đường

Người tiểu đường nên tránh hoặc hạn chế những thực phẩm có lượng carbohydrate cao, chất béo bão hòa cao, và chỉ số đường huyết cao. Những thực phẩm này sẽ gây tăng đường trong máu nhanh chóng và gây ra các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe. Một số ví dụ về những thực phẩm nên kiêng khi bị tiểu đường là:

  • Các loại bánh ngọt, kẹo, sô cô la, kem… Những loại thực phẩm này có chứa nhiều đường, bột mì trắng, và chất béo bão hòa, không có giá trị dinh dưỡng cao, chỉ cung cấp calo thừa và gây tăng đường trong máu. Người tiểu đường nên tránh hoặc chỉ ăn rất ít những loại thực phẩm này, và chỉ ăn vào những dịp đặc biệt.
  • Các loại nước ngọt, nước ép trái cây có đường, nước giải khát có ga… Những loại nước uống này có chứa nhiều đường và calo, không có chất xơ và các chất dinh dưỡng khác, gây tăng đường trong máu rất nhanh. Người tiểu đường nên uống nước lọc, trà không đường, hoặc nước ép trái cây tươi không đường thay thế.
  • Các loại cơm, mì, bún, bánh mì… Những loại thực phẩm này có chứa nhiều carbohydrate từ tinh bột, có chỉ số đường huyết cao, gây tăng đường trong máu. Người tiểu đường nên hạn chế lượng carbohydrate ăn mỗi ngày, và chọn những loại ngũ cốc nguyên hạt hoặc hạt lớn, như gạo lức, mì ý nguyên hạt, yến mạch… Những loại ngũ cốc này có chứa nhiều chất xơ và chỉ số đường huyết thấp hơn.
  • Các loại thịt có nhiều mỡ, như thịt heo ba chỉ, xúc xích, giăm bông… Những loại thịt này có chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol, gây hại cho sức khỏe tim mạch và tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Người tiểu đường nên tránh hoặc chỉ ăn rất ít những loại thịt này, và chọn những loại thịt magrô (thịt ít mỡ) hoặc cá béo để cung cấp protein và chất béo không no.
  • Các loại sữa và sản phẩm từ sữa có ngọt hoặc có kem, như sữa đặc có đường, sữa chua có kem hoặc có đường… Những sản phẩm này có chứa nhiều đường và chất béo bão hòa, không tốt cho sức khỏe tim mạch và gây tăng đường trong máu. Người tiểu đường nên tránh hoặc chỉ ăn rất ít những sản phẩm này, và chọn những loại sữa và sản phẩm từ sữa không ngọt hoặc ít ngọt để bổ sung canxi và các chất dinh dưỡng khác.

Cách lập kế hoạch chế độ ăn cho người tiểu đường

Để lập kế hoạch chế độ ăn cho người tiểu đường, bạn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định mục tiêu điều trị, lượng calo và carbohydrate cần thiết mỗi ngày, cũng như các chỉ số khác như huyết áp, cholesterol, triglyceride… Bạn cũng cần theo dõi lượng đường trong máu thường xuyên để điều chỉnh chế độ ăn cho phù hợp.

Một số phương pháp phổ biến để lập kế hoạch chế độ ăn cho người tiểu đường là:

  • Phương pháp đếm carbohydrate: Bạn cần tính toán lượng carbohydrate trong mỗi bữa ăn và giữ cho nó ổn định trong ngày. Bạn cũng cần kết hợp với thuốc hoặc insulin để cân bằng lượng carbohydrate ăn vào và lượng insulin cần thiết. Phương pháp này phù hợp với người tiểu đường loại 1 hoặc người tiểu đường loại 2 dùng insulin.
  • Phương pháp thay thế thức ăn: Bạn cần chia thức ăn thành các nhóm khác nhau theo lượng carbohydrate, protein, và chất béo. Bạn có thể thay thế các thức ăn trong cùng một nhóm với nhau mà không làm thay đổi lượng calo và carbohydrate. Bạn cũng cần giới hạn lượng calo và carbohydrate mỗi ngày theo mục tiêu điều trị. Phương pháp này phù hợp với người tiểu đường loại 2 không dùng insulin hoặc dùng thuốc uống.
  • Phương pháp điểm ăn: Bạn cần gán một số điểm cho mỗi loại thức ăn dựa trên lượng carbohydrate, protein, chất béo, và calo. Bạn có thể ăn bất kỳ loại thức ăn nào miễn là không vượt quá số điểm cho phép mỗi ngày. Bạn cũng cần kết hợp với thuốc hoặc insulin để duy trì một mức đường trong máu ổn định. Phương pháp này phù hợp với người tiểu đường muốn có sự linh hoạt và tự do hơn trong việc lựa chọn thức ăn.

Kết luận

Chế độ ăn là một trong những yếu tố then chốt để kiểm soát tiểu đường và ngăn ngừa các biến chứng. Người tiểu đường cần chọn những thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít chất béo, và có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình. Người tiểu đường cũng cần tránh hoặc hạn chế những thực phẩm có lượng carbohydrate cao, chất béo bão hòa cao, và chỉ số đường huyết cao. Người tiểu đường cũng cần ăn đúng lượng và đúng giờ, uống nhiều nước lọc, trà không đường, hoặc nước ép trái cây tươi không đường. Người tiểu đường cũng cần lập kế hoạch chế độ ăn theo sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, và theo dõi lượng đường trong máu thường xuyên.

Bạn cũng có thể thích..