Sức khỏe tổng quát

Chức năng gan và những điều bạn cần biết để bảo vệ lá gan khỏe mạnh

📰 Đọc bài này trong: 8 Phút

Gan là một cơ quan quan trọng trong cơ thể người, có nhiều chức năng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, lọc máu, tiêu hóa thức ăn, sản xuất các chất sinh học và giúp miễn dịch. Gan cũng có khả năng tự phục hồi khi bị tổn thương. Tuy nhiên, gan cũng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như viêm nhiễm, rượu, thuốc, độc tố, béo phì và tiểu đường. Nếu không được chăm sóc và điều trị kịp thời, gan có thể bị suy giảm chức năng và gây ra các biến chứng nguy hiểm như xơ gan, ung thư gan và suy gan.

Trong bài báo này, tôi sẽ giới thiệu cho bạn về các chức năng của gan, các nguyên nhân gây hại cho gan và các cách phòng ngừa và điều trị các bệnh về gan.

Chức năng gan và những điều bạn cần biết để bảo vệ lá gan khỏe mạnh

Giới thiệu

Gan là cơ quan lớn nhất trong cơ thể người, nặng khoảng 1,5 kg và nằm ở phía trên bên phải của bụng. Gan có hai lá chính là lá gan phải và lá gan trái, được chia thành nhiều mảnh nhỏ hơn gọi là tiểu lá. Gan được cấp máu từ hai nguồn: động mạch cửa (portal vein) mang máu giàu dinh dưỡng từ ruột non và động mạch gan (hepatic artery) mang máu giàu oxy từ tim. Gan có hàng triệu tế bào gan (hepatocytes) làm nhiệm vụ chuyển hóa các chất dinh dưỡng, lọc máu, tiêu hóa thức ăn, sản xuất các chất sinh học và giúp miễn dịch.

Nội dung chính

Các chức năng của gan

Gan có rất nhiều chức năng trong cơ thể người, sau đây là một số chức năng quan trọng:

  • Chuyển hóa chất dinh dưỡng: Gan giúp chuyển hóa các chất dinh dưỡng từ thức ăn thành các dạng khác phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Ví dụ: gan giúp chuyển đổi glucose thành glycogen để lưu trữ năng lượng; gan giúp chuyển đổi axit amin thành urea để loại bỏ qua thận; gan giúp chuyển đổi cholesterol thành acid mật để tiêu hóa chất béo.
  • Lọc máu: Gan giúp lọc máu để loại bỏ các chất độc hại hoặc không cần thiết như rượu, thuốc, độc tố, vi khuẩn và virus. Gan cũng giúp thanh lọc các hormone và các sản phẩm phân hủy của sắt và hemoglobin.
  • Tiêu hóa thức ăn: Gan giúp tiêu hóa thức ăn bằng cách sản xuất acid mật (bile) và gửi qua ống mật (bile duct) đến túi mật (gallbladder) để lưu trữ. Khi cơ thể cần tiêu hóa chất béo, túi mật sẽ co bóp và đẩy acid mật vào ruột non để giúp phân giải chất béo.
  • Sản xuất các chất sinh học: Gan giúp sản xuất các chất sinh học cần thiết cho cơ thể như albumin (một loại protein giúp duy trì áp suất máu), fibrinogen (một loại protein giúp đông máu), protrombin (một loại protein giúp kích hoạt quá trình đông máu), globulin (một loại protein giúp miễn dịch) và các vitamin và khoáng chất.
  • Giúp miễn dịch: Gan giúp miễn dịch bằng cách phát hiện và tiêu diệt các vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh khác. Gan cũng giúp sản xuất các kháng thể và các tế bào miễn dịch để bảo vệ cơ thể.

Các nguyên nhân gây hại cho gan

Gan là một cơ quan rất bền bỉ và có khả năng tự phục hồi khi bị tổn thương. Tuy nhiên, nếu gan bị tác động quá mức hoặc kéo dài bởi các yếu tố gây hại, gan có thể bị suy giảm chức năng và gây ra các bệnh về gan. Sau đây là một số nguyên nhân gây hại cho gan:

  • Viêm nhiễm: Viêm nhiễm là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra các bệnh về gan. Có nhiều loại viêm gan do nhiễm virus như viêm gan A, B, C, D và E. Các loại viêm gan này có thể gây ra các triệu chứng như vàng da, vàng mắt, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, sốt và mệt mỏi. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm gan có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan hoặc suy gan. Ngoài ra, có một số loại viêm gan do nhiễm khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng như viêm gan Ameba, viêm gan Leptospira, viêm gan Cryptosporidium và viêm gan Toxoplasma.
  • Rượu: Rượu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây hại cho gan. Rượu khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa bởi gan thành acetaldehyde, một chất độc hại gây tổn thương cho tế bào gan và gây viêm. Nếu uống rượu quá nhiều hoặc quá thường xuyên, rượu có thể gây ra các bệnh về gan như viêm gan cấp tính, viêm gan mãn tính, xơ gan, ung thư gan và suy gan. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nam giới không nên uống quá 21 ly rượu mỗi tuần và phụ nữ không nên uống quá 14 ly rượu mỗi tuần.
  • Thuốc: Thuốc là một trong những nguyên nhân gây hại cho gan. Thuốc khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa bởi gan thành các chất khác có thể có lợi hoặc có hại cho cơ thể. Một số loại thuốc có thể gây tổn thương cho tế bào gan và gây viêm, xơ hoặc ung thư gan. Ví dụ: một số loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như aspirin, ibuprofen, naproxen; một số loại thuốc kháng sinh như amoxicillin, erythromycin, tetracycline; một số loại thuốc chống đông máu như warfarin, heparin; một số loại thuốc chống nấm như ketoconazole, fluconazole; một số loại thuốc chống virus như lamivudine, adefovir; một số loại thuốc chống ung thư như methotrexate, cisplatin; và một số loại thuốc khác như paracetamol, isoniazid, phenytoin. Nếu sử dụng thuốc quá liều, quá thời gian hoặc không theo chỉ định của bác sĩ, thuốc có thể gây ra các bệnh về gan như viêm gan dược tính, xơ gan dược tính, ung thư gan dược tính và suy gan dược tính.
  • Độc tố: Độc tố là một trong những nguyên nhân gây hại cho gan. Độc tố có thể có nguồn gốc từ môi trường hoặc từ chính cơ thể người. Một số loại độc tố từ môi trường như khói bụi, khí thải, chất bảo quản, chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu, kim loại nặng và nấm độc. Một số loại độc tố từ cơ thể người như bilirubin (một sản phẩm phân hủy của hemoglobin), amoniac (một sản phẩm phân hủy của axit amin) và acid uric (một sản phẩm phân hủy của purin). Độc tố khi vào cơ thể sẽ được gan lọc và chuyển hóa để bài tiết qua nước tiểu hoặc phân. Tuy nhiên, nếu độc tố quá nhiều hoặc quá độc, gan có thể không kịp xử lý và gây tổn thương cho tế bào gan. Điều này có thể gây ra các bệnh về gan như viêm gan do độc tố, xơ gan do độc tố, ung thư gan do độc tố và suy gan do độc tố.
  • Béo phì và tiểu đường: Béo phì và tiểu đường là hai yếu tố nguy cơ gây ra một loại bệnh về gan gọi là bệnh gan nhiễm mỡ (fatty liver disease). Bệnh gan nhiễm mỡ là khi có quá nhiều chất béo tích tụ trong tế bào gan, làm giảm khả năng hoạt động của gan. Bệnh gan nhiễm mỡ có thể không gây ra triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ như cảm giác căng bụng, khó tiêu hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, bệnh gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ (steatohepatitis), xơ gan nhiễm mỡ (fibrosis) hoặc ung thư gan nhiễm mỡ (cirrhosis). Béo phì và tiểu đường là hai yếu tố nguy cơ gây ra bệnh gan nhiễm mỡ vì chúng làm tăng lượng chất béo trong máu, làm tăng khả năng bị viêm và làm giảm khả năng chuyển hóa insulin của gan.

Các cách phòng ngừa và điều trị các bệnh về gan

Để phòng ngừa và điều trị các bệnh về gan, bạn cần chú ý đến các điều sau:

  • Ăn uống lành mạnh: Bạn nên ăn uống lành mạnh, cân bằng và đa dạng, bao gồm nhiều rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, hạt, cá, thịt nạc và sữa chua. Bạn nên hạn chế ăn các thực phẩm chứa nhiều chất béo, đường, muối, chất bảo quản và chất tẩy rửa. Bạn nên uống nhiều nước sạch và tránh uống các loại nước có ga, nước ngọt hoặc nước ép có đường.
  • Giảm cân: Nếu bạn bị béo phì hoặc thừa cân, bạn nên giảm cân để giảm áp lực lên gan và ngăn ngừa bệnh gan nhiễm mỡ. Bạn nên giảm cân một cách từ từ và an toàn, không nên áp dụng các phương pháp giảm cân nhanh chóng hoặc không khoa học. Bạn nên kết hợp ăn uống lành mạnh với tập thể dục thường xuyên để giảm cân hiệu quả.
  • Hạn chế uống rượu: Bạn nên hạn chế uống rượu để bảo vệ gan khỏi tổn thương do rượu. Bạn nên tuân thủ khuyến cáo của WHO về lượng rượu an toàn cho nam giới và phụ nữ. Bạn nên tránh uống rượu khi đang sử dụng thuốc hoặc khi có bệnh về gan. Bạn nên tìm kiếm sự giúp đỡ của bác sĩ hoặc các tổ chức hỗ trợ nếu bạn có vấn đề về nghiện rượu.
  • Sử dụng thuốc theo chỉ định: Bạn nên sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và không tự ý mua hay dùng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn. Bạn nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng thuốc và tuân thủ liều lượng, thời gian và cách dùng thuốc. Bạn nên theo dõi tác dụng phụ của thuốc và báo cho bác sĩ biết nếu có triệu chứng bất thường. Bạn nên tránh sử dụng các loại thuốc có thể gây hại cho gan như đã kể trên.
  • Tránh tiếp xúc với độc tố: Bạn nên tránh tiếp xúc với độc tố từ môi trường hoặc từ chính cơ thể người. Bạn nên giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường sống, sử dụng khẩu trang, găng tay và quần áo bảo hộ khi tiếp xúc với các chất độc hại như khói bụi, khí thải, chất bảo quản, chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu, kim loại nặng và nấm độc. Bạn nên kiểm tra chất lượng không khí, nước uống, thức ăn và đồ dùng hàng ngày để đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Bạn nên ăn uống hợp lý, không ăn quá nhiều thực phẩm chứa nhiều purin như thịt đỏ, hải sản, rượu bia; không ăn quá nhiều thực phẩm chứa nhiều sắt như gan, lòng, rau củ đậm màu; không ăn quá nhiều thực phẩm chứa nhiều đường như kẹo, bánh ngọt, nước ngọt. Bạn nên uống nhiều nước sạch và tránh uống các loại nước có ga, nước ngọt hoặc nước ép có đường.
  • Tiêm chủng và phòng bệnh: Bạn nên tiêm chủng và phòng bệnh để bảo vệ gan khỏi các loại viêm gan do virus. Bạn nên tiêm chủng đầy đủ các mũi tiêm theo lịch trình của Bộ Y tế cho các loại viêm gan A và B. Bạn nên tìm hiểu và tiêm chủng cho các loại viêm gan C, D và E nếu bạn có nguy cơ cao bị lây nhiễm. Bạn nên phòng bệnh bằng cách giữ gìn vệ sinh cá nhân, không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng, kéo cắt móng tay hoặc các vật dụng có thể tiếp xúc với máu của người khác. Bạn nên tránh quan hệ tình dục không an toàn hoặc có nhiều người tình. Bạn nên kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị kịp thời nếu có triệu chứng bất thường.
  • Điều trị các bệnh về gan: Nếu bạn đã bị mắc các bệnh về gan, bạn nên điều trị các bệnh về gan theo chỉ dẫn của bác sĩ. Bạn nên tuân thủ đúng liều lượng, thời gian và cách dùng thuốc cho các bệnh về gan. Bạn nên theo dõi tình trạng sức khỏe và các chỉ số xét nghiệm của gan như men gan (ALT, AST), bilirubin, albumin, protrombin và các kháng thể. Bạn nên điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt cho phù hợp với tình trạng của gan. Bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ của gia đình, bạn bè và các tổ chức y tế để giảm thiểu căng thẳng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Kết luận

Gan là một cơ quan quan trọng trong cơ thể người, có nhiều chức năng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, lọc máu, tiêu hóa thức ăn, sản xuất các chất sinh học và giúp miễn dịch. Gan cũng có khả năng tự phục hồi khi bị tổn thương. Tuy nhiên, gan cũng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như viêm nhiễm, rượu, thuốc, độc tố, béo phì và tiểu đường. Nếu không được chăm sóc và điều trị kịp thời, gan có thể bị suy giảm chức năng và gây ra các biến chứng nguy hiểm như xơ gan, ung thư gan và suy gan. Để phòng ngừa và điều trị các bệnh về gan, bạn cần chú ý đến các điều sau: ăn uống lành mạnh, giảm cân, hạn chế uống rượu, sử dụng thuốc theo chỉ định, tránh tiếp xúc với độc tố, tiêm chủng và phòng bệnh và điều trị các bệnh về gan theo chỉ dẫn của bác sĩ.

 

Bạn cũng có thể thích..