Sức khỏe tổng quát

Lymphoma là gì? Những điều bạn cần biết về loại ung thư máu nguy hiểm này

Reading Time: 7 minutes

Lymphoma là một loại ung thư máu, là tình trạng các tế bào lympho (một loại tế bào miễn dịch) phát triển bất thường và tăng sinh quá mức. Lymphoma có thể ảnh hưởng đến bất kỳ phần nào của cơ thể có chứa các tế bào lympho, như hạch, lá lách, xương, não, da, phổi, ruột. Lymphoma là một trong những loại ung thư phổ biến nhất ở Việt Nam và trên thế giới. Theo số liệu của Bộ Y tế, Việt Nam có khoảng 15.000 ca mắc mới lymphoma mỗi năm.

Lymphoma là gì? Những điều bạn cần biết về loại ung thư máu nguy hiểm này

Các loại lymphoma

Có hai loại chính của lymphoma là lymphoma Hodgkin (HL) và lymphoma không Hodgkin (NHL). Sự khác biệt giữa hai loại này là dựa vào các đặc điểm hình thái và sinh học của các tế bào lympho bất thường.

  • Lymphoma Hodgkin: là loại lymphoma có sự xuất hiện của các tế bào Reed-Sternberg (RS), là các tế bào lympho lớn, có hai nhân hoặc nhiều nhân. Lymphoma Hodgkin thường ảnh hưởng đến các nhóm hạch ở cổ, nách, ngực hoặc bụng. Lymphoma Hodgkin có năm phân loại con là: HL cổ điển (gồm bốn dạng: giàu lympho, thiếu lympho, vẩy sừng và hỗn hợp), HL với đặc trưng thiếu định tính (hay còn gọi là HL nodular lymphocyte predominant).
  • Lymphoma không Hodgkin: là loại lymphoma không có sự xuất hiện của các tế bào RS, mà thay vào đó là các tế bào lympho khác nhau. Lymphoma không Hodgkin có thể ảnh hưởng đến bất kỳ phần nào của cơ thể có chứa các tế bào lympho. Lymphoma không Hodgkin có rất nhiều phân loại con, dựa vào loại tế bào lympho bị biến đổi (lympho B hay lympho T), mức độ ác tính (thấp, trung bình hoặc cao), và các đặc điểm di truyền hoặc miễn dịch của các tế bào. Một số ví dụ về các loại NHL phổ biến là: NHL follicular, NHL diffuse large B-cell, NHL mantle cell, NHL marginal zone, NHL Burkitt, NHL anaplastic large cell, NHL cutaneous T-cell.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác của lymphoma vẫn chưa được biết rõ, nhưng có một số yếu tố nguy cơ được cho là liên quan đến việc phát triển của loại ung thư này. Một số yếu tố nguy cơ chung cho cả hai loại HL và NHL là:

  • Tuổi tác: người già có nguy cơ cao hơn người trẻ.
  • Giới tính: nam giới có nguy cơ cao hơn nữ giới.
  • Nhiễm trùng: một số loại virus hoặc vi khuẩn có thể gây ra các thay đổi ở các tế bào lympho, như virus Epstein-Barr, virus HIV, vi khuẩn Helicobacter pylori.
  • Miễn dịch yếu: người có hệ miễn dịch suy yếu do bệnh lý hoặc điều trị, như bệnh tiểu đường, bệnh lupus, bệnh celiac, viêm gan B hoặc C, ghép tạng, hóa trị hoặc xạ trị.
  • Tiếp xúc với các chất gây ung thư: người tiếp xúc với các chất hóa học, phóng xạ, thuốc trừ sâu, thuốc lá, khói bụi có thể tăng nguy cơ mắc lymphoma.
  • Di truyền: người có người thân trong gia đình mắc lymphoma có thể có nguy cơ cao hơn.

Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ cụ thể cho từng loại HL và NHL là:

  • Lymphoma Hodgkin: người trẻ tuổi (15-35 tuổi) và người già (trên 55 tuổi), người có anh chị em song sinh mắc HL.
  • Lymphoma không Hodgkin: người có bệnh viêm khớp dạng thấp, người dùng thuốc ức chế miễn dịch, người có bệnh liên quan đến tế bào lympho khác, như bệnh Sjogren, bệnh Waldenstrom.

Triệu chứng và chẩn đoán

Triệu chứng của lymphoma có thể khác nhau tùy thuộc vào loại và vị trí của bệnh. Một số triệu chứng phổ biến của lymphoma là:

  • Sưng hạch không đau ở cổ, nách, bụng hoặc háng.
  • Mệt mỏi, suy nhược, chán ăn.
  • Sốt không rõ nguyên nhân, mồ hôi trộm về đêm.
  • Giảm cân không rõ lý do.
  • Ngứa da hoặc phát ban.
  • Ho, khó thở, đau ngực.
  • Đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa.
  • Đau đầu, liệt nửa người, co giật.

Để chẩn đoán lymphoma, bác sĩ sẽ tiến hành một số xét nghiệm và thăm khám, như:

  • Khám lâm sàng: bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh lý và gia đình của bệnh nhân. Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra các hạch bạch huyết và các cơ quan khác để phát hiện sự sưng to hoặc thoát vị đĩa.
  • Sinh thiết hạch: bác sĩ sẽ lấy một mẫu của hạch bạch huyết để kiểm tra các tế bào lympho bất thường. Đây là xét nghiệm quan trọng nhất để xác định loại và giai đoạn của lymphoma.
  • Xét nghiệm máu: bác sĩ sẽ xem xét các chỉ số máu của bệnh nhân, như số lượng các loại tế bào máu, độ nhạy cảm của miễn dịch, các chỉ số viêm nhiễm, các kháng thể hoặc kháng nguyên liên quan đến các loại nhiễm trùng hoặc ung thư.
  • Xét nghiệm nước tiểu: bác sĩ sẽ kiểm tra mức độ protein, đường, máu và các chất khác trong nước tiểu của bệnh nhân để đánh giá chức năng thận và gan.
  • Chụp X-quang: bác sĩ sẽ chụp X-quang ngực để phát hiện sự sưng to của hạch hoặc các khối u trong phổi, tim hoặc ngực.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT): bác sĩ sẽ chụp CT toàn thân để xem rõ hơn vị trí, kích thước và số lượng của hạch hoặc các khối u trong cơ thể. CT cũng có thể giúp bác sĩ lấy mẫu sinh thiết hạch chính xác hơn.
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI): bác sĩ sẽ chụp MRI để xem chi tiết hơn về các mô mềm, như não, tủy sống, tim hoặc gan. MRI có thể phát hiện được các tổn thương nhỏ hơn trong các cơ quan này.
  • Chụp thăm dò hạch (PET): bác sĩ sẽ tiêm một chất phóng xạ vào tĩnh mạch của bệnh nhân và sau đó chụp PET để xem các tế bào lympho bất thường có hấp thu chất phóng xạ hay không. PET có thể giúp bác sĩ xác định giai đoạn của lymphoma và đánh giá hiệu quả của điều trị.
  • Sinh thiết tủy xương: bác sĩ sẽ lấy một mẫu của tủy xương từ xương hông hoặc ngực để kiểm tra có tế bào lympho bất thường hay không. Sinh thiết tủy xương có thể giúp bác sĩ biết lymphoma có lan rộng đến tủy xương hay không.
  • Xét nghiệm di truyền: bác sĩ sẽ phân tích ADN của các tế bào lympho để tìm ra các đột biến gen hoặc biến đổi số nhiễm sắc thể liên quan đến lymphoma. Xét nghiệm di truyền có thể giúp bác sĩ phân loại chính xác loại và dạng của lymphoma.

Điều trị và dự phòng

Điều trị cho lymphoma phụ thuộc vào loại, giai đoạn, vị trí, triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng quát của bệnh nhân. Một số phương pháp điều trị thông dụng cho lymphoma là:

  • Hóa trị: là việc dùng các loại thuốc để tiêu diệt các tế bào ung thư hoặc ngăn chặn chúng phân chia. Hóa trị có thể được dùng đơn lẻ hoặc kết hợp với nhau hoặc với các phương pháp khác. Hóa trị có thể được tiêm vào tĩnh mạch, uống qua miệng hoặc tiêm vào não.
  • Xạ trị: là việc dùng các tia phóng xạ để tiêu diệt các tế bào ung thư hoặc làm chúng teo nhỏ. Xạ trị có thể được dùng độc lập hoặc kết hợp với hóa trị hoặc các phương pháp khác. Xạ trị có thể được chiếu từ bên ngoài cơ thể (xạ trị ngoại bộ) hoặc đặt vào bên trong cơ thể (xạ trị nội bộ).
  • Truyền máu và tế bào gốc: là việc cung cấp các tế bào máu hoặc tế bào gốc cho bệnh nhân để thay thế các tế bào máu bị hư hại do lymphoma hoặc điều trị. Truyền máu và tế bào gốc có thể được lấy từ chính bệnh nhân (ghép tự thân) hoặc từ người khác (ghép đồng loại).
  • Phẫu thuật: là việc cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ hạch hoặc khối u chứa các tế bào lympho bất thường. Phẫu thuật có thể được dùng để chẩn đoán, điều trị hoặc giảm các triệu chứng của lymphoma.
  • Điều trị sinh học: là việc dùng các loại thuốc được tạo ra từ các tế bào sống hoặc các chất sinh học để kích thích, tăng cường hoặc khôi phục khả năng miễn dịch của cơ thể để chống lại các tế bào ung thư. Điều trị sinh học có thể được dùng đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp khác. Một số ví dụ về các loại thuốc điều trị sinh học là: kháng thể đơn dòng, vaccine ung thư, cytokine, CAR T-cell therapy.

Để phòng ngừa lymphoma, bạn nên làm theo một số lời khuyên sau:

  • Hạn chế tiếp xúc với các chất gây ung thư, như hóa chất, phóng xạ, thuốc trừ sâu, thuốc lá, khói bụi.
  • Kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị kịp thời các bệnh lý hoặc nhiễm trùng có liên quan đến lymphoma.
  • Tăng cường miễn dịch bằng cách ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, nghỉ ngơi đủ giấc, giảm stress và sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch theo chỉ định của bác sĩ.
  • Tiêm chủng vaccine để phòng ngừa các loại virus hoặc vi khuẩn có thể gây ra lymphoma, như vaccine viêm gan B, vaccine HPV, vaccine Helicobacter pylori.
  • Tham gia các chương trình sàng lọc và phát hiện sớm lymphoma, như kiểm tra máu, sinh thiết hạch, chụp X-quang, CT hay PET.

Kết luận

Để chẩn đoán lymphoma, bác sĩ sẽ tiến hành nhiều xét nghiệm và thăm khám. Để điều trị lymphoma, bác sĩ sẽ áp dụng các phương pháp khác nhau, như hóa trị, xạ trị, truyền máu và tế bào gốc, phẫu thuật, hoặc điều trị sinh học. Để phòng ngừa lymphoma, bạn nên hạn chế tiếp xúc với các chất gây ung thư, kiểm tra sức khỏe định kỳ, tăng cường miễn dịch, tiêm chủng vaccine, và tham gia các chương trình sàng lọc và phát hiện sớm.

Lymphoma là một loại ung thư máu nguy hiểm, nhưng nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, có thể có cơ hội sống sót cao. Bạn nên luôn ý thức về nguy cơ và triệu chứng của lymphoma, và không ngần ngại đến bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường. Bạn cũng nên chăm sóc sức khỏe của mình và của người thân, để có một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc.

Bạn cũng có thể thích..