Sức khỏe tổng quát

Tâm thần phân liệt là gì và làm thế nào để phòng ngừa và điều trị hiệu quả?

Reading Time: 5 minutes

Tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người bệnh. Người bị tâm thần phân liệt thường có những triệu chứng như: hoang tưởng, ảo giác, rối loạn nhận thức, rối loạn ngôn ngữ, thiếu động lực, cô lập xã hội và khó chịu. Tâm thần phân liệt là một bệnh mãn tính, có thể kéo dài suốt đời nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Tâm thần phân liệt là gì và làm thế nào để phòng ngừa và điều trị hiệu quả?

Nguyên nhân của tâm thần phân liệt

Nguyên nhân của tâm thần phân liệt chưa được hiểu rõ, nhưng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như: di truyền, môi trường, hóa sinh não và tâm lý. Một số nghiên cứu cho rằng tâm thần phân liệt có thể do sự cân bằng sai lệch của các chất dẫn truyền thần kinh trong não, đặc biệt là dopamine và serotonin. Một số yếu tố môi trường có thể gây ra hoặc làm tăng nguy cơ mắc bệnh, như: nhiễm trùng trong thai kỳ, sinh non, stress, sử dụng chất gây nghiện, bạo lực gia đình hoặc xã hội.

Triệu chứng của tâm thần phân liệt

Triệu chứng của tâm thần phân liệt có thể khác nhau ở mỗi người bệnh và có thể biến đổi theo thời gian. Triệu chứng thường được chia thành ba loại: triệu chứng dương tính, triệu chứng âm tính và triệu chứng nhận thức.

  • Triệu chứng dương tính là những triệu chứng bổ sung hoặc biến dạng so với trạng thái bình thường của người bệnh. Bao gồm:
    • Hoang tưởng: là những ý niệm sai lầm mà người bệnh tin chắc là đúng, mặc dù không có bằng chứng nào hỗ trợ. Ví dụ: người bệnh có thể tin rằng họ được chọn làm vị cứu tinh của nhân loại, hoặc rằng có ai đó theo dõi hoặc âm mưu hại họ.
    • Ảo giác: là những trải nghiệm giả mạo về các giác quan mà người bệnh cảm nhận được mà không có sự kích thích từ bên ngoài. Ví dụ: người bệnh có thể nghe được những tiếng nói không tồn tại, hoặc nhìn thấy những hình ảnh kỳ lạ.
    • Rối loạn ngôn ngữ: là sự mất trật tự trong cách nói hoặc viết của người bệnh. Ví dụ: người bệnh có thể nói lủng củng, không liên quan hoặc không có ý nghĩa.
    • Rối loạn hành vi: là sự thay đổi bất thường trong cách ứng xử của người bệnh. Ví dụ: người bệnh có thể cười hoặc khóc không phù hợp với tình huống, hoặc có những hành động kỳ quặc hoặc nguy hiểm.
  • Triệu chứng âm tính là những triệu chứng thiếu hụt hoặc giảm đi so với trạng thái bình thường của người bệnh. Bao gồm:
    • Thiếu động lực: là sự mất hứng thú hoặc năng lượng để làm những việc hàng ngày. Ví dụ: người bệnh có thể không chăm sóc bản thân, không hoàn thành công việc hoặc học tập, hoặc không có mục tiêu trong cuộc sống.
    • Thiếu cảm xúc: là sự giảm biểu hiện hoặc trải nghiệm các cảm xúc của người bệnh. Ví dụ: người bệnh có thể có khuôn mặt vô cảm, giọng nói đơn điệu, hoặc không có phản ứng với những điều vui buồn.
    • Thiếu giao tiếp: là sự giảm khả năng nói chuyện hoặc duy trì cuộc hội thoại của người bệnh. Ví dụ: người bệnh có thể ít nói, trả lời ngắn gọn, hoặc không duy trì tiếp xúc mắt.
    • Thiếu gắn kết xã hội: là sự mất quan tâm hoặc tham gia vào các hoạt động xã hội của người bệnh. Ví dụ: người bệnh có thể cô lập bản thân, tránh xa bạn bè và gia đình, hoặc không có bạn đời.
  • Triệu chứng nhận thức là những triệu chứng ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ và học hỏi của người bệnh. Bao gồm:
    • Rối loạn tập trung: là sự khó khăn trong việc duy trì sự chú ý đến một đối tượng hoặc một nhiệm vụ. Ví dụ: người bệnh có thể dễ bị sao lãng, quên, hoặc mất khả năng theo dõi những gì đang xảy ra.
    • Rối loạn nhớ: là sự suy giảm trong việc ghi nhớ và truy xuất các thông tin. Ví dụ: người bệnh có thể khó nhớ những điều mới học, những sự kiện quan trọng, hoặc những người quen thuộc.
    • Rối loạn lý luận: là sự giảm khả năng suy luận logic và giải quyết vấn đề. Ví dụ: người bệnh có thể khó hiểu những ý tưởng phức tạp, những quy tắc xã hội, hoặc những tình huống khó khăn.

Phòng ngừa và điều trị tâm thần phân liệt

Tâm thần phân liệt là một bệnh không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng có thể giảm thiểu các yếu tố nguy cơ và phát hiện sớm để điều trị kịp thời. Một số biện pháp phòng ngừa có thể áp dụng là:

  • Kiểm tra sức khỏe tâm thần định kỳ, đặc biệt khi có những dấu hiệu bất thường về tâm trạng, cảm xúc, suy nghĩ hoặc hành vi.
  • Tránh sử dụng chất gây nghiện như rượu, thuốc lá, ma túy, vì chúng có thể gây ra hoặc làm trầm trọng hơn các triệu chứng của tâm thần phân liệt.
  • Duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và giảm stress.
  • Tìm kiếm sự hỗ trợ và động viên từ gia đình, bạn bè, cộng đồng hoặc các tổ chức chuyên môn. Không tự ti hoặc xấu hổ vì bệnh tật của mình, mà hãy chia sẻ và tìm hiểu thêm về bệnh để có thể đối phó tốt hơn.

Điều trị tâm thần phân liệt là một quá trình dài hạn và yêu cầu sự hợp tác của người bệnh, người thân và các bác sĩ. Điều trị tâm thần phân liệt có thể bao gồm:

  • Điều trị dược lý: là việc sử dụng các loại thuốc chống tâm thần để kiểm soát các triệu chứng dương tính của tâm thần phân liệt. Các thuốc này có thể giúp người bệnh giảm hoang tưởng, ảo giác, rối loạn ngôn ngữ và hành vi. Tuy nhiên, các thuốc này cũng có thể gây ra những tác dụng phụ như: tăng cân, mệt mỏi, run rẩy, rối loạn nội tiết. Do đó, người bệnh cần được theo dõi và điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp với tình trạng của mình.
  • Điều trị tâm lý: là việc sử dụng các phương pháp nói chuyện hoặc hoạt động nhằm cải thiện khả năng nhận thức, giao tiếp và xã hội của người bệnh. Các phương pháp này có thể bao gồm: liệu pháp hành vi nhận thức (CBT), liệu pháp nhóm, liệu pháp gia đình, huấn luyện kỹ năng sống. Các phương pháp này có thể giúp người bệnh nhận ra và đối phó với những suy nghĩ sai lầm, cải thiện lòng tự trọng và tự tin, học cách giải quyết vấn đề và xử lý stress.
  • Điều trị xã hội: là việc cung cấp các dịch vụ và nguồn lực để hỗ trợ người bệnh trong việc hòa nhập vào xã hội và duy trì cuộc sống bình thường. Các dịch vụ này có thể bao gồm: cung cấp nơi ở an toàn và thoải mái, giúp đỡ trong việc tìm kiếm việc làm hoặc học tập, cung cấp các hoạt động giải trí và giao lưu. Các dịch vụ này có thể giúp người bệnh có được sự tự lập và tự chủ, cũng như tăng cường mối quan hệ với người khác.

Tâm thần phân liệt là một bệnh tâm thần nghiêm trọng, nhưng không phải là một bản án tù. Nếu được chẩn đoán và điều trị sớm và đúng cách, người bệnh có thể kiểm soát được bệnh và có một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc. Nếu bạn nghi ngờ mình hoặc người thân của bạn có dấu hiệu của tâm thần phân liệt, hãy không ngần ngại mà hãy tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia y tế. Hãy nhớ rằng bạn không cô đơn, và luôn có người sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ với bạn.

Bạn cũng có thể thích..